Poleć nas Znajomym 
                     
       [ / none ]

 » Praktyczne aspekty wyceny rezerw na świadczenia pracownicze na przykładzie od

W jaki sposób tworzyć rezerwy na świadczenia pracownicze i jak dokonać ujawnienia o nich informacji w sprawozdaniu finansowym? Poniżej przedstawimy przykład tworzenia rezerw wraz z metodą wyceny i sposobem ujawnienia informacji w sprawozdaniu finansowym, przy założeniu stosowania, w ramach prowadzonej polityki rachunkowości, postanowień KRS 6 „Rezerwy, bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów, zobowiązania warunkowe”.

Jednostki zobowiązane są przedstawić rzetelnie i jasno sytuację finansową i majątkową oraz wynik finansowy, zgodnie z art. 4 ust. 1 uor. Wobec tego powinny m.in. dokonywać wyceny zobowiązań, przy czym do zobowiązań zalicza się również rezerwy, mimo że termin ich wymagalności i kwota nie są pewne. Stąd wynika obowiązek tworzenia rezerw na świadczenia pracownicze, które są konsekwencją przepisów prawa pracy, wewnętrznych uregulowań jednostki lub zawartych umów o pracę. UWAGA Jednostka może odstąpić od utworzenia rezerwy z tytułu świadczeń pracowniczych ze względu na nieistotną jej wartość. Ale aby stwierdzić jej nieistotność, należy wpierw ją obliczyć. Zalecaną metodą szacowania rezerw na świadczenia, zgodnie z KSR 6, jest wycena aktuarialna. Wycena rezerw na długoterminowe świadczenia pracownicze, w tym: nagrody jubileuszowe, odprawy emerytalne i rentowe, powinna zostać przeprowadzona zgodnie z metodologią aktuarialną, korzystając z pomocy aktuariusza. Ma to bardzo istotne znaczenie, ponieważ ustalenie kwot rezerw oparte jest na wielu założeniach dotyczących warunków makroekonomicznych, a także rotacji pracowników, ryzyka śmierci i innych. Do świadczeń pracowniczych najczęściej szacowanych w polskich przedsiębiorstwach należą świadczenia po okresie zatrudnienia. Dzielą się one na dwie grupy: programy określonych składek i programy określonych świadczeń. TABELA 1 Świadczenia po okresie zatrudnienia PRZYKŁAD Weźmy pod uwagę dowolną spółkę, dla której w dalszej części przykładu zostaną wycenione rezerwy na odprawy emerytalne na dzień 31 grudnia 2010 r. Załóżmy, że spółka w ramach swojej polityki rachunkowości w zakresie świadczeń pracowniczych kieruje się postanowieniami KSR 6, a rok obrotowy pokrywa się z rokiem kalendarzowym. Proces wyceny rezerw (przeprowadzony z wykorzystaniem arkusza kalkulacyjnego) oraz ujawnienie informacji w sprawozdaniu finansowym za 2010 r. przedstawiają poniższe trzy etapy. I etap (przygotowanie danych przez spółkę) Po weryfikacji wewnętrznych uregulowań spółki (układ zbiorowy pracy, regulamin wynagradzania, umowy o pracę lub inne przepisy prawa pracy obowiązujące w spółce) należy przygotować dane niezbędne do wyceny rezerw na świadczenia pracownicze. Na potrzeby niniejszego przykładu przyjmijmy, że pracownikom spółki przysługuje odprawa emerytalna, której wysokość zależy od stażu pracy. TABELA 2 Staż pracy w spółce i podstawa wymiaru TABELA 2 Staż pracy w spółce i podstawa wymiaru W takim przypadku spółka powinna przygotować indywidualne dane o pracownikach w niej zatrudnionych na dzień 31 grudnia 2010 r. (dane dotyczące wieku, płci, daty zatrudnienia oraz podstawy odprawy emerytalnej). TABELA 3 Dane o pracownikach do wyliczenia świadczenia Spółka powinna przygotować dane dotyczące mobilności pracowników w ostatnich latach oraz dane dotyczące planowanego wzrostu wynagrodzeń w przyszłości. II etap (wycena rezerw) Na podstawie danych dostarczonych przez spółkę aktuariusz bądź osoba dokonująca wyliczeń ustala założenia do wyceny (w dalszej części przykładu zakładamy, że wycena jest dokonywana przez aktuariusza). Na potrzeby rozpatrywanego przykładu przyjmijmy następujące założenia: 1. Realny wzrost płac (powyżej poziomu inflacji) na poziomie 1% w każdym kolejnym roku. 2. Inflacja na poziomie 2% rocznie. 3. Stopa dyskontowa w wysokości 5% rocznie, która odzwierciedla stopę zwrotu z obligacji skarbowych o terminach zapadalności zgodnych średnio z terminami zapadalności obliczanych zobowiązań. 4. Na podstawie danych dotyczących mobilności pracowników aktuariusz przyjął wskaźnik rotacji pracowników dla omawianej spółki, czyli prawdopodobieństwo ustania stosunku pracy pracownika firmy w okresie jednorocznym, z przyczyn innych niż śmierć, odejście na rentę lub emeryturę, na poziomie 4% rocznie. W rzeczywistości wskaźnik rotacji najczęściej ustalany jest indywidualnie dla każdego pracownika w zależności od jego wieku i stażu pracy w spółce. 5. Standardowy wiek emerytalny: 65 lat dla mężczyzn i 60 lat dla kobiet. 6. Prawdopodobieństwo wypłaty świadczenia uwzględniające ruchy kadrowe i demograficzne w spółce. Do tego celu aktuariusz stworzył model, który zawierał informacje dotyczące prawdopodobieństwa śmierci pracownika, trwałej niezdolności do pracy oraz wskaźnika rotacji w kolejnych latach projekcji. Rezerwę z tytułu tych świadczeń obliczono z zastosowaniem metody aktuarialnejProjected Unit Credit, która szczegółowo została opisana w Międzynarodowym Standardzie Rachunkowości 19 Świadczenia pracownicze. Jej wartość ustala się na dzień bilansowy jako sumę rezerw dotyczących poszczególnych pracowników oraz poszczególnych świadczeń, zgodnie ze wzorem: gdzie: Rd - wartość rezerwy na dzień bilansowy d, czyli przewidywana na dzień bilansowy kwota przyszłych wypłat, W - przewidywana wartość przyszłego świadczenia na rzecz pracowników w pełnej wysokości w dniu jego wypłaty, S - staż w spółce (w latach) na dzień bilansowy d, n - liczba lat do wypłaty świadczenia (w latach) od dnia bilansowego d, P - prawdopodobieństwo wypłaty przyszłego świadczenia, uwzględniające ruchy kadrowe (rotacja) i demograficzne (śmierć, przejście na rentę), v - współczynnik dyskontujący. Na podstawie zaprezentowanego wzoru dokonano wyceny rezerw na odprawy emerytalne dla poszczególnych pracowników w omawianym przykładzie. TABELA 4 Wyniki przeprowadzonych kalkulacji Wyliczona w przedstawiony sposób wartość bieżąca zobowiązania z tytułu odpraw emerytalnych jest wartością indywidualną dla każdego pracownika. W celu uzyskania wartości Rd zobowiązania z tytułu odpraw emerytalnych w spółce należy zsumować wartości rezerw poszczególnych pracowników spółki. Na potrzeby przykładu przyjmijmy, że wartość rezerw na odprawy emerytalne na dzień 31 grudnia 2010 r. wynosi 250 000 zł. Dodatkowo załóżmy, że spółka nie tworzyła rezerw na świadczenia emerytalne na dzień bilansu zamknięcia poprzedniego roku (31 grudnia 2009 r.), mimo że miała taki obowiązek. W takiej sytuacji najlepszym rozwiązaniem jest przeprowadzenie wyceny rezerw na dzień 31 grudnia 2009 r. Wówczas wartość rezerw z bilansu otwarcia 2010 r. będzie traktowana jako błąd podstawowy obciążający lata ubiegłe (oczywiście jeżeli wartość rezerw będzie istotna). Na potrzeby omawianego przykładu przyjmijmy, że wartość rezerw na odprawy emerytalne na dzień 31 grudnia 2009 r. w wyniku dokonanej wyceny wyniosła 200 000 zł, co oznacza (w ramach stosowanej polityki rachunkowości spółki) wartość istotną. III etap (ujawnienie informacji w sprawozdaniu finansowym) Wartość 200 000 zł została potraktowana jako wartość istotna. Wobec tego w sprawozdaniu finansowym będzie ujawniona jako strata z lat ubiegłych (tzw. błąd podstawowy), a różnica stanu rezerw w 2010 r., czyli 50 000 zł, zostanie ujawniona jako koszt 2010 r. Zgodnie z KSR 6 spółka (zakładamy, że spółka jest jednostką inną niż bank, zakład ubezpieczeń, zakład reasekuracji) powinna ujawnić informacje w sprawozdaniu finansowym za 2010 r. w następujący sposób. Bilans Pasywa B.I.2. Rezerwy na świadczenia emerytalne i podobne - długoterminowe 250 000 zł Pasywa A.VII. Zysk (strata) z lat ubiegłych -200 000 zł Rachunek zysków i strat - wariant kalkulacyjny E. Koszty ogólnego zarządu 50 000 zł Ponadto na podstawie pkt 5.1. KSR 6 spółka ujawnia dodatkowo następujące informacje o rezerwach wykazanych w bilansie w poz. B.I.: • cel ich utworzenia, • stan na początek okresu, • dodatkowe rezerwy utworzone w ciągu okresu, łącznie ze zwiększeniami dotychczasowych rezerw, np. w wyniku ich wzrostu w ciągu okresu wynikającego z upływu czasu oraz skutków zmian stopy dyskontowej, • kwoty wykorzystane w ciągu okresu (rozliczone z zobowiązaniami), • kwoty niewykorzystane (rozwiązane w ciągu okresu), • stan na koniec okresu. TABELA 5 Informacja dodatkowa TABELA 6 Główne założenia przyjęte przez aktuariusza do wyliczenia kwoty odpisu na odprawy emerytalne • Krajowy Standard Rachunkowości nr 6 "Rezerwy, bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów, zobowiązania warunkowe" • Międzynarodowy Standard Rachunkowości 19 Świadczenia pracownicze Attuario - biuro aktuarialne 9. Wrażliwość rezerw na świadczenia pracownicze na zmiany stopy dyskontowej Międzynarodowy Standard Rachunkowości nr 19 „Świadczenia pracownicze”, w kontekście wyceny rezerw na świadczenia pracownicze (m.in. odprawy emerytalne, odprawy rentowe, odprawy pośmiertne, nagrodyjubileuszowe), zaleca zastosowanie metodologii aktuarialnej uwzględniającej szereg założeń finansowych i demograficznych. W niniejszym artykule omówiona zostanie stopa dyskontowa (należąca do grupy założeń finansowych) i jej wpływ na wartość rezerw na świadczenia pracownicze. Zgodnie z Międzynarodowym Standardem Rachunkowości nr 19 "Świadczenia Pracownicze": 1) stopa stosowana do dyskontowania zobowiązań z tytułu świadczeń po okresie zatrudnienia powinna być ustalona na podstawie występujących na dzień bilansowy rynkowych stóp zwrotu z wysoko ocenianych obligacji przedsiębiorstw. W krajach, w których brak jest rozwiniętego rynku takich obligacji (w tym w Polsce), należy zastosować występujące na dzień bilansowy rynkowe stopy zwrotu z obligacji skarbowych. Waluta i termin wykupu obligacji przedsiębiorstw i obligacji skarbowych powinny być zgodne z walutą i szacunkowym terminem realizacji zobowiązań z tytułu świadczeń po okresie zatrudnienia. 2) stopa dyskontowa odzwierciedla wartość pieniądza w czasie, ale nie ryzyko aktuarialne lub inwestycyjne. Ponadto stopa dyskontowa nie odzwierciedla konkretnie związanego z daną jednostką ryzyka kredytowego, jakie ponoszą wierzyciele jednostki, ani ryzyka tego, że przyszłość może się różnić od założeń aktuarialnych. 3) stopa dyskontowa odzwierciedla przewidywane rozłożenie w czasie płatności świadczenia. W praktyce jednostka często osiąga ten cel poprzez stosowanie tylko jednej średniej ważonej stopy dyskontowej, która odzwierciedla przewidywane rozłożenie w czasie i poziom płatności świadczeń oraz walutę, w jakiej będzie należało wypłacić świadczenia. Aktualnie w Polsce, wobec słabo rozwiniętego rynku obligacji przedsiębiorstw, aktuariusze w celu dokonania kalkulacji rezerw na świadczenia pracownicze wyznaczają stopy dyskontowe na podstawie obserwacji rentowności obligacji skarbowych. Jeśli w Twojej firmie musisz tworzyć rezerwy na świadczenia pracownicze (emerytalne, rentowe i inne) - służymy Ci pomocą! Wypełnij formularz a eksperci z firmy Attuario, która współpracuje z serwisem Księgowość, dokonają tych wyliczeń dla Ciebie. Zapraszamy do wypełnienia formularza! W realiach polskich ze względu na niedostępność obligacji skarbowych o odpowiednio odległym terminie wykupu, który odpowiadałby szacowanemu terminowi płatności wszystkich świadczeń, wyznaczenie rentowności obligacji skarbowych nie prowadzi bezpośrednio do odpowiedniego oszacowania stopy dyskontowej. W takich wypadkach, zgodnie z MSR 19, w celu zdyskontowania płatności o krótszym terminie wymagalności jednostka stosuje bieżące stopy rynkowe dotyczące odpowiedniego terminu wykupu, a w celu zdyskontowania płatności o dłuższym terminie wymagalności szacuje stopę dyskontową poprzez ekstrapolację bieżących stóp rynkowych wzdłuż krzywej rentowności. Jest mało prawdopodobne, aby łączna wartość bieżąca zobowiązania z tytułu określonych świadczeń była szczególnie wrażliwa na stopę dyskontową stosowaną do tej części świadczenia, która będzie podlegała zapłacie po upływie końcowego terminu wykupu dostępnych na rynku obligacji przedsiębiorstw i obligacji skarbowych. W celu ilustracji wpływu stopy dyskontowej na wartość rezerw na świadczenia pracownicze przeprowadzona została analiza jej wrażliwości na przykładzie jednostki zatrudniającej 900 pracowników według następującej struktury wiekowej oraz liczby zatrudnionych w poszczególnych grupach wiekowych. Przedział wiekowy 22 - 27 28 - 32 33 - 38 Liczba pracowników 650 150 100 Średni staż w jednostce (w latach) 5 7 9 Średnia podstawa do odpraw emerytalnych (w złotych) 2 800 3 000 3 200 Dla ułatwienia procedury obliczeń, wycenione zostaną rezerwy na odprawy emerytalne przyznawane zgodnie z zasadami określonymi w art. 921 Kodeksu Pracy. W uproszczeniu, wzór na wysokość rezerwy na odprawę emerytalną dla pojedynczego pracownika na dzień bilansowy d można zapisać jako: S Rd = O . _________ . P . vn S + n gdzie: Rd - wartość rezerwy na dzień bilansowy d, O - przewidywana wartość przyszłej odprawy emerytalnej w dniu jej wypłaty, S - staż pracy w jednostce (w latach) na dzień bilansowy d, n - liczba lat do emerytury (w latach) od dnia bilansowego d, P - prawdopodobieństwo wypłaty odprawy emerytalnej, uwzględniające ruchy kadrowe i demograficzne, v - współczynnik dyskontujący. Powyższy wzór na wysokość rezerwy na odprawy emerytalne obok założeń demograficznych (na potrzeby projekcji przyjęto wskaźnik rotacji pracowników na poziomie 2% rocznie), uwzględnia również założenia finansowe związane ze zmianą wartości pieniądza w czasie. Prognozowaną roczną stopę wzrostu wynagrodzeń uwzględniającą inflację przyjęto na poziomie 5% rocznie. Niezbędnym krokiem w kalkulacji rezerw jest ustalenie współczynnika dyskontującego, zawartego w powyższym wzorze, który uwzględnia dyskontowanie przyszłych świadczeń pracowniczych. Z kolei do wyznaczenia wartości współczynnika, niezbędne jest założenie, na potrzeby projekcji, wartości stopy dyskontowej i takiej, że: 1 v = _______ 1 + i Założono wartość stopy dyskontowej na poziomie 5% rocznie oraz zbadano jest spadek i wzrost o 10% do poziomu odpowiednio 4,5% i 5,5%. Na podstawie powyższych założeń oszacowano rezerwy na odprawy emerytalne dla podanej jednostki. Wyniki kalkulacji kształtują się następująco: Stopa dyskontowa (4,5%) Stopa dyskontowa (5%) Stopa dyskontowa (5,5%) Rezerwa na odprawy emerytalne (w złotych) (wartości rezerw zostały zaokrąglone do pełnych tysięcy) 231 000 198 000 170 000 Wysokość szacowanych rezerw na świadczenia pracownicze jest szczególnie wrażliwa na poziom przyjętej stopy dyskontowej. Wzrost stopy dyskontowej o 10% w rozważanym przykładzie spowodował obniżenie rezerw o ok. 14%. Z drugiej strony zaś przyjęcie stopy dyskontowej niższej o 10% spowodowało podwyższenie rezerw o ok. 17%. Dlatego też tak ważnym aspektem w wycenie rezerw na świadczenia pracownicze jest przyjęcie odpowiedniego poziomu stopy dyskontowej. Jednocześnie należy przy tym uważać, aby założenie to nie było zbyt konserwatywne, ani nieostrożne. Zmiana w czasie stopy procentowej stosowanej do dyskontowania wpływa bowiem również na wysokość kosztu odsetkowego oraz rachunku zysków i strat aktuarialnych, stąd tak istotne jest jej właściwe określenie.

ATTUARIO - Aktuariusz
Biuro Aktuarialne

phone506_ 441 107
22 371 66 96

email



Aktuariusze Fair Play 2011

NAPISZ DO NAS
Oddzwaniamy natychmiast!

* wypełnij wszystkie pola formularza




- Zapoznałem się z informacją o administratorze i przetwarzaniu danych


Zaufali nam:

aktuariusz